Panáček v říši mluveného slova stránky přátel rozhlasových her a mluveného slova vůbec

Sofokles. Rozhlasová úprava antické divadelní hry. Překlad Antoni Libera. Rozhlasová úprava a režie Mariusz Malec. Zvuk Andrzej Brzoska. Hudba India Czajkowska.

Osoby a obsazení: Athéna (Maria Pakulnis), Aiás, král Salaminy (Przemysław Bluszcz), Odyseus (Zbigniew Zamachowski), Tekmesa, Aiásova žena (Marta Król), Teukros, Aiásův bratr (Jarosław Gajewski), Meneláos, král Sparty a bratr Agamemnona (Wiktor Zborowski), Agamemnon, král Mykén a vůdce Řeků (Henryk Talar), chór (Tadeusz Borowski, Marek Lewandowski), posel (Paweł Paprocki), Eurysakes, syn Aiásův a Tekmesin (Jakub Strach).

Natočeno 2018. Premiéra 19. 5. 2018 (Polskie Radio Jedynka, 21:05 h).

Pozn.: Po dziewięciu latach walk pod Troją miast perspektywy zwycięstwa pojawia się w szeregach wojsk Agamemnona korupcja i choroba ambicji… Podstępem, zbroję po Achillesie otrzymuje nie Ajas, najwaleczniejszy z rycerzy, ale Odys. Główny bohater poniżony i rozgoryczony w szaleńczym zwidzie zaczyna siać spustoszenie…

Sofokles. Rozhlasová úprava antické divadelní hry. Překlad Ludwik Hieronim Morstin. Rozhlasová úprava a režie Danuta Jagła.

Osoby a obsazení: Oidipus (Marek Walczewski), Polyneikes (Mariusz Bonaszewski), chór (Eugeniusz Robaczewski, Marek Obertyn) a další.

Natočeno 1999. Premiéra 6. 11. 1999 (Polskie Radio Dwójka).

Arthur Conan Doyle. Překlad a rozhlasová úprava Krystyna Bruszewska. Režie Wiesław Opałek a Juliusz Owidzki. Zvuk Alicja Nosarzewska.

Osoby a obsazení: Sherlock Holmes (Henryk Borowski), dr. John Watson (Edmund Fidler), Mycroft Holmes (Zygmunt Kęstowicz), přednosta stanice (Wojciech Zagórski), plukovník Walter (Jan Kobuszewski), sluha (Stanisław Masłowski), paní Wetsburryová (Alicja Pawlicka), Sydney Johnson (Ryszard Kierczyński).

Natočeno 1958. Repríza 20. 7. 2014 (Polskie Radio Dwójka, 22:05 h.). K poslechu na YouTube.

Lit.: anonym: Sprawa zaginionych planów wg Conan Doyla. In web Polskieradio.pl, 16. 7. 2014 (článek). – Cit.: W najbliższych „Zabójczych historiach“ kolejny kryminał na lato. W tym tygodniu usłyszymy radiową wersję opowiadania „Sprawa zaginionych planów“ w reżyserii Wiesława Opałka i Juliusza Owidzkiego. W roli detektywa Holmesa – Henryk Borowski. Jest to nagranie z 1958 roku.

„Zabójcze historie“ – to cykl słuchowisk z Sherlockiem Holmsem w roli głównej. Bohatera powieści  Artura Conan Doyla grywali w Teatrze Polskiego Radia wybitni aktorzy: Bronisław Pawlik, Jan Świderski, Mieczysław Pawlikowski, Henryk Borowski, Tadeusz Łomnicki i Piotr Fronczewski. W kolejne niedzielne wieczory radiowa Dwójka przypomina w różnych interpretacjach zawikłane zagadki kryminalne, które w asyście doktora Watsona, rozwiązuje niezastąpiony detektyw Sherlock Holmes.

W tym tygodniu słuchowisko kryminalne „Sprawa zaginionych planów“ na podstawie opowiadania Arthura Conan Doyla. (…)

Tytułowe“ plany“, trzymane w sejfie to pilnie strzeżona tajemnica, dotycząca łodzi podwodnej. Niestety, plany te zostały wykradzione, część z nich znaleziono w kieszeni zamordowanego urzędnika. Pozostałe przepadły. Tę bardzo zawiłą zagadkę, próbuje rozwikłać Holmes na prośbę swojego brata, pracownika kancelarii premiera rządu. W jakim celu dr Watson ma dostarczyć Holmesowi do pewnej restauracji łom, latarkę i rewolwer, dowiedzą się Państwo z kolejnego słuchowiska w naszym cyklu..

Karol Hubert Rostworowski. Rozhlasová úprava divadelní hry. Hudba Wojciech Błażejczyk. Mistr zvuku Andrzej Brzoska. Reżie Igor Gorzkowski.

Účinkují  Grażyna Barszczewska, Jerzy Schejbal, Marta Kurzak, Maksymilian Rogacki.

Natočeno 2018. Premiéra 27. 5. 2018 (Polskie Radio Dwojka, 12:00 h).

Pozn.: Nowy cykl „Polski w Dwójce. Czytamy dramaty stulecia” zainaugurował spektakl „Niespodzianka” według dramatu Karola Huberta Rostworowskiego z 1929 roku.

Sofokles. Rozhlasová úprava klasického antického dramatu. Překlad Stefan Srebrny. Rozhlasová úprava a režie Tadeusz Byrski. Realizace Sławomir Pietrzykowski.

Osoby a obsazení:  kněz (Stefan Brem), ??? (Agnieszka Byrska), Teirésias, věštec (Jan Kreczmar), pastýř (Ignacy Machowski), vedoucí chóru (Włodzimierz Nowakowski), Goniec z Korintu (Lech Ordon), Iokasta, královna Théb (Zofia Rysiówna), Kreon, její bratr (Mieczysław Voit), Oidipus, král Théb (Stanisław Zaczyk), chór (Andrzej Polanowski, Włodzimierz Sokołowski, Andrzej Szenajch, Jacek Zbrożek).

Natočeno 1969.

Lit.: anonym: Król Edyp. In web Ninateka.pl, b. d. (článek + nahrávka k poslechu). – Cit.: W ujęciu Tadeusza Byrskiego dramat Sofoklesa ma tragiczną moc, nie będąc przy tym przedstawieniem koturnowym.

Jeden z epizodów związanych z mitycznymi dziejami rodu Labdakidów; historia o władcy Teb, nazywana tragedią losu. Edyp chce uwolnić gród od zarazy. Aby tak się stało, musi zostać ukarany zabójca dawnego króla, Lajosa. Wróżbita Tyrezjasz oznajmia Edypowi, że to on jest winny śmierci poprzednika. Wzburzony król widzi w tym bezpodstawne oskarżenie, które ma pozbawić go panowania. Jednak poznając przeszłość, odkrywa, że wypełniła się przepowiednia – oto zgładził ojca i żyje w kazirodczym związku z matką. Chcąc odkryć przeznaczenie, staje się ofiarą okrutnego losu.

Personalia
Słowa protagonistów Króla Edypa brzmią nieraz, jakby odbijały się echem w wielkich salach pałacowych. Są przejmujące, ale nie epatują dostojeństwem i patosem. Prym wiedzie Stanisław Zaczyk, odtwórca roli tytułowej, aktor „elegancki” i powściągliwy. Był jednym z głównych głosów teatru radiowego oraz popularnym aktorem Teatru Telewizji (grał główną rolę w Przygodzie pana Trapsa wg Friedricha Dürrenmatta w reżyserii Konrada Swinarskiego z 1965 roku, często pojawiał się też w przedstawieniach Kobry). Twórca słuchowiska, Tadeusz Byrski, to osoba zasłużona dla radiowej sceny. Pracę w Polskim Radiu zaczął w rozgłośni wileńskiej w 1929 roku. Był spikerem, aktorem, reżyserem, a także kierownikiem literackim. Za jego sprawą z anteną związali się Czesław Miłosz, Konstanty Ildefons Gałczyński, Stefan Srebrny (znawca teatru antycznego, tłumacz, m.in. autor przekładu Króla Edypa). We wspomnieniach Teatr-radio, wydanych w 1976 roku, Byrski pisał o początkach kariery w Wilnie: „Praca była dość szybka, choć – w porównaniu z obecną – wyglądała na laboratorium wysokiej jakości, gdyż przeciętna ilość prób z każdej audycji typu słuchowiskowego wynosiła sześć”.

Juliusz Słowacki. Rozhlasová úprava a režie Jerzy Machowski. Mistr zvuku Maciej Kubera. Hudba Ignacy Zalewski.

Osoby a obsazení: Horsztyński (Mariusz Bonaszewski), Saloma, jeho žena (Dominika Kluźniak), Szymon Kossakowski, hejtman litevský (Szymon Kuśmider), Szczęsny, jeho syn (Piotr Bajtlik), Świętosz, domácí sluha (Franciszek Pieczka), kněz Prokop (Marek Barbasiewicz).

Natočeno 2018. Premiéra 3. 6. 2018 (Polskie Radio Jedynka, 21:05 h.).

Lit.: abi/kh: Niedokończony dramat Juliusza Słowackiego „Horsztyński“ w Jedynce. In web Polskie Radio 1, 4. 6. 2018 (článek). – Cit.: 3 czerwca, w niedzielę, po godz. 21:00 na antenie radiowej Jedynki wyemitowaliśmy słuchowisko Juliusza Słowackiego „Horsztyński“ w adaptacji i reżyserii Jerzego Machowskiego.

W niedokończonym dramacie Juliusz Słowacki porusza wiele wątków, wprowadza postaci zarówno historyczne jak i fikcyjne. Ukazuje szeroki plan bieżącej polityki (rzecz dzieje się na Wileńszczyźnie podczas insurekcji kościuszkowskiej) i prywatne historie bohaterów. Najnowsza radiowa adaptacja koncentruje się na postaci Ksawerego Horsztyńskiego oraz jego relacjach z żoną i rodziną Kossakowskich, tj. hetmanem i jego synem Szczęsnym. Usłyszymy także wiernego sługę Świętosza i zaufanego księdza Prokopa.

Horsztyński dostawszy się do niewoli został oślepiony przez Moskali. Kaleka wycofuje się z działalności politycznej i pragnie oddać się życiu domowemu u boku młodej żony. Przeszłość jednak wraca do niego i szlachcic staje przed koniecznością rozliczenia całego swojego życia. Okazuje się, że prywatne porachunki nierozerwalnie wiążą się z wielką historią, a uporczywe dążenie do odkrycia prawdy nieuchronnie prowadzi do osobistej i dziejowej tragedii.

Stanisław Ignacy Witkiewicz. Rozhlasová adaptace divadelní hry. Úprava a režie Anna Wieczur-Bluszcz. Mistr zvuku Andrzej Brzoska. Spolupráce Krzysztof Audycki. Hudba Patryk Zakrocki a Paweł Szamburski.

Osoby a obsazení: otec / Wojciech Wałpor (Jerzy Schejbal), on / Edgar Wałpor (Piotr Bajtlik), vodní slípka / Elżbieta Flake-Prawacka (Anna Cieślak), lady / kněžna Alicja of Nevermore (Katarzyna Herman), Tadeusz (Przemysław Wyszyński), Drań – Ryszard de Korbowa-Korbowski recte Maciej Witkoś (Krzysztof Kwiatkowski), Efemer Typowicz (Piotr Cyrwus), Izaak Widmower (Adam Cywka), Alfred Ewader (Antoni Ostrouch), lokaj / Jan Parblichenko (Adam Biedrzycki), špicl / Adolf Smorgoń (Marcin Kwaśny), synek / Tadzio (Michał Rusiński).

Natočeno 2018. Premiéra 17. 6. 2018 (Polskie Radio Dwójka, 12:30 h.) v cyklu „Polski w Dwójce. Czytamy dramaty stulecia“.

William Shakespeare. Rozhlasová adaptace divadelní komedie. Úprava Erwin Axer. Překlad Stanisław Dygat. Realizace Ewa Sawnor. Režie Erwin Axer.

Osoby a obsazení: Maria (Hanka Bielicka), vypravěč (Antoni Bohdziewicz), Henryk Borowski (Sir Andrzej), kněz (Tadeusz Cygler), Olivia (Barbara Drapińska), sluha (Jan Gałecki), kníže (Stanisław Jaśkiewicz), Valentino (Józef Kostecki), Curio (Kazimierz Koziołkiewicz), důstojník (Andrzej Łapicki), Sebastian (Tadeusz Łomnicki), Malvolio (Michał Melina), kapitán (Adam Mikołajewski), Viola (Zofia Mrozowska), Fabian (Bogdan Niewinowski), pan Tobiáš (Andrzej Pągowski), šašek (Ludwik Tatarski), Antonio (Józef Wasilewski).

Natočeno 1951 (119 min.).

Lit.: anonym: William Shakespeare – Wieczór Trzech Króli. In web Ninateka.pl, b. d. (článek + nahrávka k poslechu). – Cit.: Słuchowisko według sztuki Williama Shakespeare’a w reżyserii Erwina Axera jest echem spektaklu, które inscenizator wystawił w warszawskim Teatrze Współczesnym.

Szekspirowska komedia omyłek rozgrywa się w fikcyjnej krainie Ilirii. U jej wybrzeży rozbija się statek i wyrzuca na brzeg bliźnięta – Violę oraz Sebastiana. Katastrofa rozdziela rodzeństwo. Dziewczyna w przebraniu mężczyzny zaczyna służbę na dworze księcia Orsino, w którym się podkochuje. Władca Ilirii darzy zaś uczuciem Olivię, która z kolei coraz bardziej przychylnym okiem spogląda na książęcego sługę, czyli Violę. Jakby tych gier z tożsamością i płcią było mało, odnajduje się Sebastian. Olivia bierze z nim potajemny ślub, jest bowiem pewna, że oddaje rękę Violi.

Personalia
Jak poradzić sobie w teatrze radiowym z gmatwaniną zdarzeń? Niezbędny jest narrator (Antoni Bohdziewicz). W słuchowisku prowadzi on słuchaczy przez szekspirowski świat, w którym nie ma jedności miejsca, czasu i akcji. Pomaga zorientować się w sytuacji, wiąże wątki, tłumaczy motywacje postaci. Nagranie z 1951 roku jest echem przedstawienia wystawionego rok wcześniej przez Axera w stołecznym Teatrze Współczesnym. Ten sam przekład autorstwa Stanisława Dygata, muzyka Stanisławy Leszczyńskiej (staroangielskie motywy muzyczne są ważnym elementem słuchowiska), a wreszcie i obsada, na czele z Zofią Mrozowską w roli Violi, Tadeuszem Łomnickim jako Sebastianem oraz ze Stanisławem Jaśkiewiczem jako księciem Orsino.