Panáček v říši mluveného slova stránky přátel rozhlasových her a mluveného slova vůbec

Kinga Krzemińska. Superprodukce. Koledy zpívají žáci Niepublicznej Szkoły Muzycznej I Stopnia Fundacji ARTE Varšava (Zuzanna Szwarc-Bronikowska, Kornelia Kamińska, Antonina Makowska, Wojciech Sobieszczański, Anna Borowska, Andrzej Romiszewski, Zofia Motławska). Hudba Wojciech Błażejczyk. Mix Kamil Sajewicz. Zvuková spolupráce Tomasz Bogacki. Natáčení a mix dialogů Grzegorz Gutkowski. Realizace Stereotyp Studio. Režie Krzysztof Komander.

Osoby a obsazení: Jan Willer (Łukasz Simlat), Byder (Barbara Kurzaj), mladík (Filip Pławiak),  Gabrysia Willer (Anna Smołowik), Oliwka Willer (Lila Wassermann), Tomaszek (Antoni Pawlicki), Anna (Karolina Czarnecka), Janina Żelazna (Dorota Kolak), prokurátorka Danuta Torzecka (Beata Kawka), Farfelowa (Maria Maj), Farfel (Dariusz Chojnacki),  průvodce se psem (Przemysław Bluszcz), pastor (Mirosław Zbrojewicz), Kajnuk (Stanisław Brudny). Dále účinkují Marek Barbasiewicz, Łukasz Lewandowski, Grzegorz Pawlak, Lech Dyblik, Grzegorz Gutkowski, Małgorzata Lewińska, Aleksandra Nowicka, Stanisław Cywka, Katarzyna Domalewska, Kaja Walden, Zofia Sajewicz, Szymon Roszak, Elżbieta Gaertner, Katarzyna Wajda, Klaudia Mynarska, Elżbieta Kijowska, Henryk Sajewicz, Ewa Konstanciak, Beata Marciniak, Piotr Szwajgier, Maja Kłoczko, Jarosław Boberek, Ziemowit Pędziwiatr, Agata Nowicka, Łukasz „Knopek“ Konopka, Krzysztof Banaszyk. Rozhlasové zprávy četli zprávaři Rádia Zet.

Vydala Audioteka v roce 2019 (MP3, celková délka 5 hod. 5 min.). Ukázka k poslechu zde.

Česká inscenace

Pozn.: Czasami wystarczy po prostu uważnie się wsłuchać…  Pełna grozy i napięcia opowieść o sile tego, czego nie widzimy, czego boimy się najbardziej. Superprodukcja z udziałem najlepszych polskich głosów z Łukaszem Simlatem w roli głównej. Tworząca dramaturgię, oryginalna muzyka skomponowana specjalnie na potrzeby audiobooka.

Na komendę w małym miasteczku przychodzi lokalny listonosz chcąc zgłosić zniknięcie dwudziestu pięciu mieszkańców z pobliskiej wsi leżącej paręnaście kilometrów za otaczającym ją lasem. Aspirant, Jan Willer, początkowo nie wierzy w opowieść listonosza, jednak z czasem okazuje się, że faktycznie – domy stoją puste, a po mieszkańcach nie ma ani śladu. Szukając racjonalnego wytłumaczenia, Willer wpada na trop nielegalnych interesów prowadzonych przy pobliskiej, wschodniej, granicy. Jednak im więcej czasu Willer spędza w okolicy wsi, tym mniej oczywiste stają się dla niego wszelkie logiczne wytłumaczenia tej zagadki.

Z policjanta, którego zadaniem jest ustalanie faktów, Willer powoli przeobraża się w człowieka kierowanego obsesyjną potrzebą poznania prawdy, nawet jeśli oznacza to wzięcie pod uwagę sił i zjawisk, które nie są zbadane naukowo. Czy jest to droga do kompletnego obłędu, czy wręcz przeciwnie? Czasem kiedy zaczniesz uważnie słuchać, możesz usłyszeć prawdę, której najbardziej się boisz…

Specjalnie podziękowania dla nadkomisarza Krzysztofa Balcera za wnikliwe konsultacje merytoryczne i wyrozumiałość, Wojciecha Krzemińskiego za wytrwałą lekturę pierwszych wersji tekstu i wspieranie przy procesie pisania oraz dla Dagmary Piaseckiej za konsultacje w zakresie gatunku jakim jest horror. Szczególne podziękowania również dla Dyrektor Niepublicznej Szkoły Muzycznej I Stopnia Fundacji ARTE w Warszawie, Elżbiety Jancewicz.

Kinga Krzemińska

Scenarzystka, tłumaczka i script-doctor. Fachu uczyła się w New York Film Academy oraz na FAMU w Pradze czeskiej. Była czeladnikiem u najlepszych polskich reżyserów. Pracuje w Polsce, Czechach i Szwajcarii. Stawia literki od metra, barterem, jak również na zamówienie. Kiedy nie pracuje, podróżuje.

Krzysztof Komander

Pochodzi ze Śląska, tam się kształcił na reżysera w katowickiej filmówce, tam został montażystą i stamtąd się wyprowadził, by robić karierę zawodową. W Warszawie do swoich umiejętności reżysersko montażowych dołączył pisarstwo i rolę producenta. Człowiek orkiestra, który liczy swoje kolejne zrealizowane projekty.

Lit.: anonym: Zniknięcie. In web 6. 12. 2019 (recenze). – Cit.: Myślę, że długo już nie wytrzymam… Serce wali… wiem, że mnie już czują, wiem, wiem… Dźwięki się zmieniają… Nie wyjdę… żywy z tej wsi. Nie dadzą mi dotrwać do rana. Zginę tu. Co ci ludzie narobili?

Miejsce akcji: niewielka, zapomniana osada gdzieś na Podlasiu w powiecie sokólskim, tuż przy granicy z Białorusią. Jej zdjęcie mogłoby posłużyć za idealną ilustrację powiedzenia: tam, gdzie diabeł mówi dobranoc. Wiecie: rzadko uczęszczana droga, kilka domów na krzyż, koniecznie w sąsiedztwie ciemnego lasu.

Czas akcji: zima, zbliżające się Święta, współcześnie. Lokalny posterunek policji w miasteczku tuż obok. Młody i Willer właśnie ubierają choinkę, kiedy w progu zjawia się listonosz. Chce zgłosić, że wspomniana wioska, ta za lasem, stoi pusta. Bezludna, znaczy się. No, wszyscy wyparowali, panie władzo. Nie, nie piłem… no może trochę, jak zwykle…

Nikt nie daje mu wiary. Początkowo, bo sytuacja rozwija się dynamicznie. W szkole brakuje dzieci z wioski, ktoś nie przychodzi do pracy. Kiedy aspirant Willer w końcu decyduje się złożyć w siedlisku wizytę, na wszystko jest za późno. Szczególnie na to, aby uratować jedynego potencjalnego świadka wydarzeń… (…)

Zakładam słuchawki i zanurzam się w dźwiękach słuchowiska, którego autorkę, Kingę Krzemińską, już znam. To ona, wraz z reżyserem Krzysztofem Komanderem, zaprosili mnie już wcześniej do swojego świata – a właściwie do świata sierżanta CuffaR. Jako że wówczas bawiłem się doskonale, nie miałem wątpliwości, że i Anima mnie nie zawiedzie. Tym razem jednak o lekkiej komedii nie ma mowy: trafiłem prosto w szpony mrożącej krew w żyłach historii.

Pewnie Anima nie różniła by się zbytnio od innych horrorów/thrillerów, gdyby nie forma, w jaką ją opakowano. Muszę przyznać, że ludziom stojącym za tym niesamowitym słuchowiskiem udało się mnie zaskoczyć. Przesłuchałem prawie wszystkie audiobooki Audioteki opatrzone tagiem „Superprodukcja” – a z czymś takim jeszcze się nie spotkałem. Jest to bowiem słuchowisko, w którym – uwaga! – nie ma narratora. W ogóle. Ani razu. Cała akcja opiera się na dialogach, grze aktorskiej i absolutnie fenomenalnym udźwiękowieniu.

Krzemińska ma ucho do dialogów i monologów, co udowodniła już we wspomnianym Sierżancie CuffieR. Rozmowy bohaterów są bardzo naturalne, nie rażą sztucznością (co mogłoby mieć przecież miejsce, kiedy w dialogach trzeba zawrzeć to, za co w „normalnych” warunkach odpowiada narrator). Spora w tym zasługa świetnie grających i oddających emocje aktorów 1 – przede wszystkim Łukasza Simlata, który idealnie sprawdza się w roli aspiranta, opętanego niezrozumiałą dla otoczenia obsesją. Nie obyło się też bez kilku sztuczek: mamy tu nagrania z kaset magnetofonowych, mamy wypracowania uczennic, mamy dźwięk z filmów wideo nagrywanych przez bohaterów oraz informacje z radia. Jednak nawet i te sprytne zabiegi pewnie by nie wystarczyły, gdyby nie ekipa ze Stereotyp Studio – fachowcy, którzy wyczarowali tło dźwiękowe (atmosfery) do Animy. To dzięki nim w ułamku sekundy przenosimy się między lokacjami (las, posterunek policji, kościół, szpital, szkoła, ulica etc.), to dzięki nim dźwięk pojawia się dookoła głowy słuchacza, bliżej, dalej, obok…

Zapewniam, że historia jest poprowadzona, opowiedziana i zrealizowana w taki sposób, że nie ma siły: dacie się uwieść. I nie raz poczujecie się nieswojo, a włosy staną wam dęba ze strachu. I to mimo tego, że – pewnie w trosce o nasze serca – realizatorzy unikają gwałtownych i głośnych dźwięków, które faktycznie mogłyby przyprawić niczego nie spodziewającego się, skupionego słuchacza o zawał. Muszę przyznać, że takich tanich chwytów spodziewałem się nie raz – wzorem filmowych horrorów, w których podobne tricki stosuje się nagminnie i bez opamiętania. Wiecie: coś nagle wyskoczy przed obiektyw, coś huknie, spadnie, rozbije się… Na szczęście Anima oszczędza nam takich wątpliwych przyjemności, w zamian serwując nie raz i nie dwa przyprawiające o ciarki na karku udźwiękowienie z piekła rodem. To po prostu słuchowisko, w którym zupełnie inne znaczenie zyskuje znane skądinąd powiedzenie: „Słychać wycie? Znakomicie!”.

W efekcie z czystym sumieniem wystawiam Animie maksymalną ocenę w audiotekowej skali. Na pięciogodzinną podróż do opuszczonej wioski zalecam wyposażyć się w dobrej klasy słuchawki. Nie ukrywam też, że liczę na więcej. I nie mówię tu wcale o żadnej kontynuacji: mocno podoba mi się właśnie takie zakończenie, jakie zaserwowała nam autorka scenariusza. Po prostu chętnie posłuchałbym audiobooków zrealizowanych właśnie w taki sposób.

PS. Zakupionego w Audiotece słuchowiska tym razem nie będziecie sobie mogli zgrać na ulubioną empetrójkę, pendrive’a czy inną płytę CD. Niestety, firma zmieniła politykę  i na wzór serwisów streamingowych typu Storytel postanowiła wiązać klientów ze swoją aplikacją. Jak się domyślacie, takie podejście biznesowe nie spotkało się ze szczególną sympatią – ani moją, ani zaskoczonych internautów (zainteresowanych odsyłam do dyskusji w komentarzach pod postem z trailerem Animy na fb ). Warto o tym pamiętać decydując się na wydanie tych około 30 złotych.

Lit.: @Mackowy: Recenzja książki Anima. Czy to jeszcze książka? In web Na kanapie, 6. 1. 2020 (rozhovor). – Cit.: Mam problem z podejściem i oceną słuchowisk takich jak Anima. Z jednej strony nie jest ono oparte na książkowym, pisanym, pierwowzorze, czyli nie jest czytaną wersją papierowej powieści, z drugiej, w obu przypadkach właściwie ktoś za nas czyta i interpretuje tekst, i jeśli tak podejść do tematu, to czy taka, dajmy na to Anima, nie jest dziełem pełniejszym od typowego audiobooka, bo została stworzona dla naszego zmysłu słuchu a nie wzroku?