Maciej Drygas. Dokument o Ryszardu Siwiecovi, který se upálil na protest proti okupaci Československa v roce 1968.
Natočeno 1992. Repríza 8. 9. 2013 (Polskie Radio Jedynka, 46 min.) v cyklu Popołudnie z Jedynką.
Prix Italia 1992.
Lit.: anonym: „Testament“ – poruszający dokument o samospaleniu Ryszarda Siwca. In web Polskie Radio Jedynka, 8. 9. 20213 (článek + nahrávka k poslechu). – Cit.: – Obraz ojca sam przychodzi, gdy jest mi ciężko. Nie muszę mu nic mówić, nic tłumaczyć. On wie. Jego śmierć dała mi ogromną siłę – mówi w archiwalnym nagraniu córka Ryszarda Siwca, który 8 września 1968 roku podpalił się w dramatycznym proteście przeciw wkroczeniu wojsk państw bloku wschodniego do Czechosłowacji.
– Nawet teraz, ile razy rozpalałam pod kuchnią albo zapałkę, zawsze widzę męża. Po prostu tak to we mnie siedzi – mówi żona Ryszarda Siwca w archiwalnym reportażu „Testament“ Macieja Drygasa, nadanym w radiowej Jedynce.
– Gdy był już nieprzytomny, ale miał otwarte oczy, ja mówiłam do niego serdecznie: „Ryszardzie, ty jesteś bohaterem“. Chciałam, by on usłyszał ode mnie, że ja mu nie mam za złe. On dał mi znak, że rozumie – dodaje żona.
8 września 1968 w trakcie Centralnych Dożynek, w obecności partyjnych dygnitarzy, dyplomatów i 100 tysięcy widzów, Ryszard Siwiec dokonał samospalenia. Protestował przeciw wkroczeniu wojsk Układu Warszawskiego do Czechosłowacji. Peerelowska propaganda przez wiele lat próbowała wymazać to wydarzenie z historii.
„Jak Ryszard Siwiec, zdrów na ciele i umyśle, po długiej walce i rozwadze postanowiłem zaprotestować przeciwko totalnej tyrani zła, nienawiści i kłamstwa opanowującego świat. Ponieważ nie mam szans, że wyjdę z tego cało, rozporządzam niniejszym jak następuje…“ – czytamy w testamencie pozostawionym przed wyjazdem do Warszawy. Niemal wszystko zapisał żonie Marii. Kilka rzeczy pozostawił piątce dzieci.
– Ludzie, w których może tkwi jeszcze iskierka ludzkości, uczuć ludzkich: opamiętajcie się! – wzywał Siwiec w archiwalnym nagraniu. – Usłyszcie mój krzyk! Krzyk szarego, zwyczajnego człowieka, syna narodu, który własną i cudzą wolność ukochał ponad wszystko, ponad własne życie. Opamiętajcie się, jeszcze nie jest za późno! – apelował.
Był filozofem, żołnierzem AK, po wojnie pracował jako księgowy w Przemyślu. Wyjeżdżając do Warszawy, powiedział żonie, że jedzie na spotkanie służbowe. – Chciałam śniadanie na drogę dać mu do teczki. Nie pozwolił mi. Powiedział, że sam schowa – wspominała Maria Siwiec. – Delikatnie dotknęłam i poczułam flaszkę w środku. Myślałam, że pewno wiezie dla kogoś wino. Tymczasem tam był rozpuszczalnik. Potem nawet rachunek na ten rozpuszczalnik znalazłam. Pożegnaliśmy się serdecznie, i wyszedł…
W dokumencie radiowym pt. „Testament“, nagrodzonym PRIX ITALIA w 1992 roku, Maciej Drygas rekonstruuje ostatnie miesiące z życia Ryszarda Siwca, prezentuje wypowiedzi rodziny, relacje świadków oraz materiały archiwalne.
Radiowa Jedynka jest partnerem projektu „Całopalny“ Domu Spotkań z Historią, upamiętniającego tragiczne wydarzenia sprzed 45 lat.
Zobacz więcej na temat: Czechosłowacja historia PRL komunizm Praska Wiosna 196